هوالعلی
چشم های عروسکی داری
خنده های دو تا یکی داری
گریه های بلند داری ، هم
گریه های یواشکی داری
دائمن آبغوره می گیری
درد دل های آبکی داری
ماهی قرمزی به جای قلب
زیر تی شرت پولکی داری
آرزوی توأم،اگر چه تو
آرزو های زورکی داری
در دلم جا شدی و می بخشی
خانه ی تنگ و کوچکی داری
*
چند سال است رفته ای، هر چند
قهرهای دروغکی داری.
سلام
شرمنده مخاطبین این وبلاگ و دوستان عزیزم هستم که دیر به دیر بروز می شوم
قرار بود هر ماه بروز شوم ولی زندگی واقعن قابل پیش بینی نیست، دست شکسته ام که بعد از سه ماه هنوز به زور چند میلی جوش خورده است است اعصابم را خرد کرده است،مجبورم با هزار زحمت و دلیل زندگی کنم و خوشحالم.
دوست بسیار عزیزم علیرضا عاشوری به خون دل بسیار جشنواره لیکو (کلیک کنید)را ترتیب داده است که حدس می زنم متفاوت تر از جشنواره های از این دست باشد، توصیه می کنم اگر دوستان تا حالا بد حوصلگی کرده و شعر نفرستاده اند حتمن در چند روز آینده آثارشان را از طریق لینک اشاره شده بفرستند.
محمد ارثی زاد عزیز بی ادعا ،این روز ها مشغول تألیف یک مجموعه شعر است، که در آینده نزدیک خبرش از طریق این وبلاگ یا وبلاگ خودش رسانه ای خواهد شد، غنیمتی است دیگر اندیشی در این روز های شعر ما که هر کس به نحوی می خواهد خودش را با رابطه و شلوغ کاری، مطرح کند.
حاج خانوم ما نیز این روز ها مشغول تألیف مجموعه شعر ی از شاعران خوب تبریزی است که انشا الله از طریق حوزه هنری به چاپ خواهد رسید،در ضمن ایشان نیز وبلاگ اش را بعد از مدت ها بروز کرده است.
قرار بود در نمایشگاه کتاب امسال، چاپ دوم سکسکه های یک مست و کتاب خانمم آیدا دانشمندی(که امسال چاپ خواهد شد) حضورداشته باشند که به خاطر اتفاقات ناگوار شخصی ممکن نشد،کسانی که هنوز سکسکه های یک مست (مجموعه ی شعر مرکّب )به دستشون نرسیده می توانند نسخه ی کامل اش را از طریق لینک های زیر دانلود کنند:
دانلود کتاب سکسکه های یک مست(مجموعه شعر مرکّب)
یا:
دانلود کتاب سکسکه های یک مست(مجموعه شعر مرکّب)
(لطفن بعد از وارد کردن کد تصویری فایل را دانلود کنید)
پست قبلی درباره ی حامد عباسیان و شعرهایش حرف زدم ،مختصر و عجولانه، و می دانم که به خوبی حق مطلب را آنچنان که باید ادا نکردم،به هر حال شروعی بود برای نقد های موشکافانه و علمی تر،این بار نوبت محمد نوروزی است سعی کردم بدون هیچ تعصب و خویشتن داری درباه ی کتاب تازه چاپ شده اش حرف بزنم
در ضمن دوستان شاعر می توانند شاعران وبلاگ نویسی را که به نظرشان شایسته است درباره ی کارهایشان یادداشتی نوشت،در کامنت خصوصی به من اطلاع بدهند.
در این پست به خاطر حجم زیاد مطالبو احترام به حوصله ی مخاطب، بخش سوم مانیفست " مرکّب حرکت" و یکی از شعرهای طولانی تازه ام را نگذاشتم،بر من ببخشایید.
نقد شعر :
محمد نورزی را خوب می شناسم
با روح الله دم مغازه شون ایستاده بودیم،گل می گفتیم و بلبل می شنیدیم خیلی باهم جور بودیم مثل هوا و برگ.یک پسرک(کاف تحبیب) چشم درشت موِبور اومد کنار ما وایستاد،روح الله گفت داداش کوچیکمه؛ محمد؛شعر می گه شهرام،خیره اش شدم گفتم بخون، خوند:یه غزل خوند ، یه بیت اش یادم مونده:
بنویس هر چه دلت می خواهد دل من تخته سیاه است ای دوست
گفتم روح الله چند سالشه مگه؟!گفت سیزده نمی شه، خیلی ذوق زده و متعجب بودم ... تشویقش کردم ، بعد ها "هرچه " را " آنچه کرد" بعد ها نیز از این غزل خبری نشد.محمد برای من همیشه بوی روح الله رو می ده ...دوستش دارم.
در ضمن دوستانی که تمایل به داشتن کتاب مصرع ابرو هستند با می توانند از طریق وبلاگ خود شاعر(مصرع ابرو) یا همین وبلاگ کتاب را تهیه کنند.
حدسیات اخلاقی:
هر چند حقوق تموم کرده ولی حسش بر عقل اش غلبه دارد ،خانواده دوست، هر از گاهی بوی ازل می دهد؛ شراب ریخته و سنّت شکسته،دیگر خواهِ خودخواه است. شعر زیاد دارد و بیشترشون خوب اند.دل در جیب می گذارد و خانواده اش را می فهمد. کمتر گلایه می کند صبور است و گاهی لج باز و دیکتاتور....پدرش خاطره شده است و مادرش زندگانی اوست. پس :تا هستم و هست دارمش دوست.
اسم "مصرع ابرو"،بیشتر به هندی (نگوییم آذربایجانی یا اصفهانی یا ...) می زند،طرحی ساده و صمیمی دارد دنباله ی «ع»ِ مصرع، شکل ابروی کسی را خاطره داری می کند ،کتابی است در 88 صفحه با تیراژ1000و قیمت 1800 تومان(نه پارسه) در بهار سال 1390.
از چند وجه کتاب را بررسی کرده ام؛
بی خویشی یا خویشی با متن :
محمد نوروزی در سرایش شعر هم مراقب است و هم عجول. این امر باعث می شود به صورت بدیهی به کلمات دسترسی داشته باشد.یعنی روی یک کلمه یا مضمون تعصّب و تعمّد خاصی ندارد، این امر هم باعث سیّالیّت متن می شود و هم آشفته خوانی هایی از محیط یا حتی از خود را در بر دارد.
گاهی نیز فردیّت و مراقبت های مضمونی را در اشعار او می بینیم که ناشی از تعمّق و تعصّب او در به کاربردن یک واژه ، مضمون و موضوع خاصّ است.در کتاب «درباره ی ادبیات و هنر» آمده است :«شاعر زمانی که شعرش را عینیّت می بخشد استعداد بدیهه سرایی را از دست می دهد؛ در همین حال توانایی انطباق آن را با شخصیت خودش به دست می آورد و به هنرمندی آگاه تبدیل می گردد».(درباره ی ادبیات و هنر،ص54).
برای تقریب ذهنی چند مثال می آورم:
یکی از غزل های موفق این مجموعه ی موفق، شعر 19 است. نوروزی در مطلع این غزل گفته:
اسم تو دور می شود در دل کوه ها، طلا! قلب گرفته ام بشو، بغض بکن مرا،طلا!
یا این بیت:
پا بگذار ای پری! روی دو چشم من برقص مژّه به مژّه،پلک پلک،تیغ به تیغ، پا طلا
این دو بیت را مقایسه کنید با این دو بیت از همان غزل:
باد وزید و موی تو، ریخت به دیگ رنگرز گیس طلای این محل، اسم تو چیست؟! ها! طلا؟!
وقت طلاست ، می رود از دل ساعت شنی وقت کُشی ست زندگی، خودکشیِ تو با طلا.
مقایسه ی این دو بیت ها با یکدیگر از زاویه ی مورد بحث به نوعی نگرش به کل مجموعه از این دیدگاه است.
در مثال اول،بیت بیان یک حالت کلی از یک حسّ، نسبت به معشوقه است (پژواک اسم دوست در کوه ها) شاعر روی همین حس بیت را می سراید یا بگوییم بدیهه سرایی کرده وپای حسرت و بغض به میان می آید، همان طور که می بینیم هیچ تعمّد ادبی در انتخاب حرف رَوی، کلمه ی قافیه،دسترسی به کلمات نیست، شاعر بیشتر خواسته است سریعاً این حس درونی را به مخاطب منتقل کند.
در بیت دوم نیز صرف «رقصیدن» مد نظر شاعر بوده و این نیز با عجله و درون گرایی تمام اتفاق افتاده است و قید هایی که در مصرع دوم این بیت آمده با تکراری که دارند انتزاعی و سیال بودن متن را به خوبی تداعی می کنند،پس می توانیم بگویم شاعر باز به نوعی بدیهه سرایی کرده است.
این دوبیت را از لحاظ شکل سرایش مقایسه کنید با این دو بیت مولانا:
او نگذارد که خلق، صلح کنند و وفا تازه کند دم به دم ، کین تو و کین من
در گذر از تنگ من، ای من من ننگ من دیده شدی آن من گر نبدی این من
(کلیات شمس تبریزی،ص 775)
در دوبیت بعدی تعمّد هایی وجود دارد که با این بی خویشی در سرودن منافات دارد؛ مثلاً شاعر در مثال سوم از دیگ رنگرز، گیس طلا، در یک مجموعه ی منظم محتوامند استفاده کرده است که با بدیهه گویی یا ساده انگاری محتوایی مغایرت دارد.
در مثال چهارم نیز فضای عاقلانه و هنرمندانه حاکم است، نشانه هایی از جمله: باارزش بودن وقت، ساعت شنی،وقت کشی و خودکشی با طلا(باتوجه به ایهام) ابهام ناخوداگاه گویی را رفع می کند ، نوروزی خیلی با دقت با استفاده از آرایه های ادبی از جمله؛ارسال المثل،تشبیه،ایهام، تکرارو ..بیت را فرمیک و هدفمند می کند
در کل مجموعه با محمد نوروزی این چنینی بر می خوریم ؛ هم متن گریز است و هم متعهد به متن،هم ملایمت دارد و هم جدیّت هم خودآگاهی دارد و هم ناخودآگاهی که تلفیق این دو خصیصه این مجموعه را از لحاظ روحیه سرایش متفاوت کرده است.
ب ـ سرایت تصویر
«آونرزایس، پژوهشگر روسی انگاره[تصویر] را این گونه تعریف می کند: تصویر، تذکار هنری واقعیت و دورنمای آرمانی دنیای عینی است و ادامه می دهد: تصویر ذهنی در هنر، صورت محسوس، مشخص و از لحاظ زیباشناسی معناداری است که مضمونش مشخصه [ی] مرتبط و کاملی از پدیدار واقعی محسوب می شود(هستی شناسی شعر، 38).
ضمن در خاطر داشتن این تعریف به این ابیات دقت کنید:
الف ـ در پشت کوه، گرگ به آهوی من رسید و ماه مهربان به تماشا بلند شد
ب ـ از باد های موسمی آواز می رسد آنجا کنار قیچی و گیسو در آینه
ج ـ پشت یک دوربین می افتی از قاب یک عکس، با فلش بک سبز
دـ پریده رنگ در آفاق سرخ پوش شدم از آن زمان که زدم چند لب به جام شما
هـ لی لی لـ لی لـ لی لـ لـ لیلا" بیا برقص این ریتم در سر من،پس بیا برقص
کفشی برای طایفه ات، کفش دیگرت هم مال من، بگیر و کمی تا به تا برقص
اگر شعر ها را با حوصله و دقت خوانده باشید چیزی که در ذهن شما مانده است لذت معناداری است که می توان گفت آن همان تصویر است که چند سطر بیش به صورت علمی آن را تعریف کردیم.
اما دو نکته مد نظر من است:
1ـ تصاویر در یک کلمه اتفاق نمی افتد،ما تصویر واحد را از مجموعه ی چند کلمه در یافت می کنیم.
2 ـ تصویر اکثراً در مصراع دوم بیت اتفاق می افتد.
مشخصه ی اصلی این ابیات و این مجموعه از لحاظ تصویرسازی این است که اکثراً تصویر در این مجموعه صرف تصویر ساکت و بی حرکت نیست،چیزی که تصویر با خود حمل می کند " معنی " است و علت اصلی تلذّذ مخاطب، معنی ِ مصوّر یا همان تصویر گویا است ،المانی که در ادبیات کهن ما بیشتر در دوره سبک موسوم به هندی اتفاق می افتد یا همان حلقه ی گم شده و علت تفاوت دو مجموعه ی «مرد بی مورد» و «الواح صلح» محمد سعید میرزایی عزیز.
ج ـ فرم:
مجموعه ی " مصرع ابرو" 34 شعر دارد ، به این آمار دقت کنید:
بحر مضارع: 16 شعر
مجتث:9 شعر
خفیف:4 شعر
رجز:یک شعر
رمل: یک شعر
یک شعر یک لختی از بحر رجز نیز در این دفتر گنجانده شده است.
این یعنی مخاطب از لحاظ موسیقایی با یک مجموعه ی تقریباً یکنواخت سر و کار دارد، هر چند نوروزی با تغییر مقدار قافیه، ردیف و نوع استفاده از کلمات و برخی هیجانات ساختاری به نوعی این کمبود را جبران کرده است، ولی ساخت یکسان موسیقایی این دفتر چشم گیر است
اگر به قول شفیعی کدکنی قافیه را موسیقی کناری شعر بنامیم و این موسیقی کناری در ذوق موسیقایی مخاطب دخالت داشته باشد می توان گفت در این حوزه نیز محمد نوروزی زیاد روش اندیش حرف رَوی نبوده است:
از 34 شعر این مجموعه 8 شعر دارای حرف رَوی مصوّت الف و 10 شعر با حرف رَوی «ر» سروده شده است. یعنی تقریباً نصف مجموعه، دارای دو حرف رَوی مشترک است.
ولی این آمار شبه ریاضی نمی تواند موفقیت این مجموعه را زیر سوال ببرد. زیرا تنوع مضامین، ساختار شکنی ها، ترتیب شعرها، اتفاقات شاعرانه و موارد ادبی دیگر، باعث شده است شما این یکنواختی موسیقایی را به هیچ وجه احساس نکرده و از خواندن این مجموعه لذت کافی را ببرید.
نکته ی دیگر این مجموعه که می توان آن را در این بخش مورد ارزیابی قرار داد، شکل راویت در بعضی از شعر ها است( شعرهای 5،7،20،22،23،24) اگر ما بر اساس شکل گرایان روسی دو عنصر داستانی را در روایت شعری دخیل بدانیم یعنی بر اساس دو مولفه ی عمده ی فبیولا(fabula ) و سیوژه(syuzhet) که اتفاقاً بی شباهت به نظریه هرمنوتیکی ریکور هم نیست،چند شعر مذکور را بررسی کنیم متوجه می شویم چربش سیوژه بر فبیولا کاملاً محسوس است، یعنی شاعر خویش را در بازه های زمانی بسیار کوتاه ملزم به حکایت می داند و بقیه شعر بر اساس بیرنگ یا همان سیوژه می چرخد که این شکل روایت باعث شده است خطی بودن روایت اصلاً محسوس نباشد و شعر در بعضی جاها با فرا روایت ادامه یابد که این فراروایت زیاد منظم و محسوس نیست و دچار بریدگی و آشفتگی می شود(چون می بایست کل شعر طولانی را به عنوان مثال می آوردم و در این وجیزه نمی گنجید، مخاطبین را به مطالعه ی مثال های مذکور از خود کتاب ارجاع می دهم).
اضافه می کنم ساختار شکنی و شکل گریزی هایی که در شعر های این مجموعه اتفاق افتاده است، بیشتر در شعرهایی است که روند روایی داشته اند. در سایر شعر های این مجموعه، محمد نوروزی ملایمت و ملاطفت ساختاری را شیوه ی سرایش خود قرار داده است.
د ـ رسانه ی زبان:
واژه ها با توجه با کارکرد و بار معنایی شان می توانند مجموعه ای از نشانه ها و دال ها باشند،علی بابا چاهی می گوید:«می دانیم که کلمه متن را می آفریند و یک متن هنری، متعهد به ساخت و ساز دال هاست اما همین که «متن» از ساز کارهای مورد اشاره محروم بماند، کلمات ـ عناصر شعرـ نیز آسیب پذیر می شوند و به صورت «وسیله» ای در می آیند که صرفاً مفاهیمی را «منتقل» می کنند.(گزاره های منفرد، ص573)
شاعر مجموعه ی " مصرع ابرو" نیز خیلی آگاهانه از این دال ها استفاده کرده است که با چند مثال این موارد را اجمالاً بازنگری می کنیم:
بر صبح مه گرفته اگر فکر می کنم بر چشم بد، چراغ خطر فکر می کنم
در این بیت «چراغ خطر» یک دال و نشانه است، یا این بیت:
بهار زیر بلوغ پرندگان پیچید همین که خون به دل لوبیای من افتاد
کلمات بلوغ و لوبیا یک «دال» هستند. در بیت زیر نیز «تا کمر در مه فرو رفتن» یک نوع نشانه و دال است:
همیشه گم شده در خویش بامدادان و درون مه ـ که فرو رفته تا کمرـ ساعت
برجسته شدن یک واژه در متن به دلایل زیادی از جمله؛ موضوعیت ذاتی آن کلمه، مقدار بافت معنایی آن، بروز بودن وعوامل دیگری از جمله نمایه ی نوشتاری ،لحن پذیری و... ارتباط دارد. گاهی این عوامل آگاهانه و گاه بنا به عادت های سبکی به صورت خود آینده در متن دخالت داده می شوند که متن را جاندار و منتقل کننده می کنند. متنی که از این نشانه ها خالی نباشد میزان تاثیر گذاری و ارتباطش با مخاطب به مراتب بیشتر می شود به عبارت دیگر آن متن، متنی درگیراننده است؛ یعنی فقط مجموعه ای از واژه ها نیست که در خدمت یک مضمون خاص باشند بلکه خود آن ها نیز در نوبه ی خود پتانسیل توجه پذیری را در خود دارند.
گاهی نوروزی در برخورد با این نشانه ها زیاده روی کرده و به قولی از آن ور بام نیز می افتد :
به این ابیات دقت کنید:
الف ـ این "من" همان که نحس ترین کلمه در زمین باید که چاق و چله شود ."ما" شود در این ...
ب ـ زرتشت روی یخ، سر من روی آتش است می سوزم و سراسر من روی آتش است
ج ـ میان این همه جادوگر استرس دارم بیا به کوری چشمانشان عصا بفرست.
د ـ در آرواره های شش ات جزر و مد شوی (از تو مرا گرفته بدین شیوه عکس ها)
اگر شما دال های این چهار بیت که از شعر های مختلف انتخاب شده است را برمی گزیدید کدام ها بودند؟ به نظر من، به ترتیب:
الف ـ چاق و چله
ب ـ زرتشت
ج ـ استرس
دـ آرواره
می بینید این نشانه ها بیش از ظرفیت متن هستند یعنی متن خیلی خوب از لحاظ ساختاری و معنایی آماده نیست که این نشانه ها را در خود بگنجاند و آب از آب تکان نخورد.
هر چند تعداد این رفتار ها با متن به تعداد انگشت های دست نمی رسد، ولی وجود دارد و حتی به اندازه ی کم اش نیز در شعری که مخاطبان ریز بین و بهانه تراش دارد، بسیار زیاد است.
به هر حال جا داشت به خاطر اهمیت و قوت مجموعه ی " مصرع ابرو" در موارد دیگری از جمله ترکیب و تلفیق قوالب، سنخیت صفات در ابیات، فضا سازی ، کشف ها و اتفاقات شاعرانه ، مباحث روانشاختی و اجتماعی شعر او نیز صحبتی به میان می آمد، ولی به خاطر احترام به حوصله مخاطبان از این زیاده خواهی پرهیز می کنم.
محمد نوروزی بدون شک از آینده دارترین شاعران این آب و خاک خواهد شد هر چند متولد 1365 است ولی چند پیرهن از خودش بیشتر پاره کرده است. امیدوارم در مجموعه ی جدیدش که انشا الله امسال چاپ خواهد شد مثل این مجموعه و بیشتر از این موفق باشد.
شما را مهمان یکی از غزل های این مجموعه می کنم:
از دل ابر ها ادامه بده
نقطه چین کن مرا ادامه بده
خنده درد مرا نمی فهمد
بغض کن، گریه را ادامه بده
کودکم ، از جواب می ترسم
جمله را با چرا ادامه بده
توی نقّاشی ات دلم خون است
ـ جفت از هم جدا ـ ادامه بده
دست های مرا بلند بکن
زیر لب با دعا ادامه بده
کاش می شد کنار من بودی
ای که ...حرف ندا! ادامه بده
من که خوابیده ام کلاغ عزیز
تا سحر قصه را ادامه بده.
(محمد نوروزی)
کتابهایی که در این نوشتار از آن ها استفاده کرده ام:
1ـ نظریه های روایت، والاس لامارتین،ترجمه ی محمد شهبا،انتشارات هرمس، چاپ دوم 1386
2ـ درباره ی ادبیات و هنر، کارل مارکس و دیگران، ترجمه ی اصغر مهدی زادگان، انتشارت نگاه،1383
3 ـ پیش در آمدی برنظریه ی ادبی ـ تری ایگلتون، ترجمه ی عباس مخبر،نشر مرکز، چاپ سوم1383
4 ـ هستی شناسی شعر، میرزا آقا عسگری،انتشارات قصیده سرا، 1382
5ـ در آمدی بر هرمنوتیک،احمد واعظی، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه ی اسلامی،چاپ چهارم 1386
6 ـ موسیقی شعر، محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات آگاه، چاپ هشتم 1384
7 ـ کلیات شمس تبریزی ، بدیع الزمان فروزانفر، انتشارات امیرکبیر، چاپ چهاردهم 1376
8 ـ گزاره های منفرد، علی باباچاهی، انتشارات ،سپنتا، جلد دوم، 1380
9 ـ مصرع ابرو(مجموعه غزل مصرع ابرو) ـ محمد نوروزی، انتشارات سخن گستر، 1390
